Stress is het nieuwe zwart.

Je hebt waarschijnlijk gezegd “Ik ben gestrest” meer keren dit jaar dan “Ik hou van jou.” Toch is het net zo goed mogelijk dat je eigenlijk niet weet wat stress is, waar het vandaan komt, of dat er bestaat zoiets als “goede stress.”

Laten we bij het begin beginnen.

Wat is stress?

Stress is een natuurlijke reactie in het lichaam. Wanneer we een situatie ervaren als bedreigend, veeleisend of frustrerend, activeert ons sympathische zenuwstelsel en triggert hormonale reacties, waaronder de afgifte van cortisol.

Dit hormoon heeft een slechte reputatie, maar dat is niet helemaal terecht. Cortisol helpt ons de energie te verkrijgen die we nodig hebben om op stress te reageren en vervolgens terug te keren naar homeostase—de toestand van evenwicht in alle lichaamsystemen.

Vanuit evolutionair perspectief stelt cortisol mensen in staat energie te mobiliseren en zich te concentreren om gevaar het hoofd te bieden of te ontvluchten.

Cortisol speelt een cruciale rol in veel processen omdat het helpt bij het reguleren van verschillende functies in het lichaam:

• Verbetert het glucosegebruik in de hersenen

• Verhoogt de beschikbaarheid van weefselherstellende stoffen

• Behandelt de bloeddruk

• Reguleert de chemische balans in het bloed

• Ondersteunt de immuunfunctie

Problemen ontstaan echter wanneer de cortisolniveaus te hoog voor te lange tijd.

Wat gebeurt er als stress chronisch wordt?

Chronische stress kan ernstige gevolgen hebben voor zowel de fysieke als mentale gezondheid, waaronder hart- en vaatproblemen (hoge bloeddruk, hartfalen), stofwisselingsziekten (diabetes, obesitas), spijsverteringsstoornissen, verzwakte immuniteit en mentale gezondheidsproblemen zoals angst en depressie.

Hoe weet je of je cortisolniveau mogelijk te hoog is? Hier zijn enkele veelvoorkomende waarschuwingssignalen:

• Constante trek in suiker

• Acne-uitbarstingen

• Moeite met slapen

• Prikkelbaarheid

• Verminderde libido

Met dat gezegd, komt nu het “controversiële” deel: niet alle stress is slecht.

Hormese: De “goede stress”

Je hebt waarschijnlijk de uitdrukking gehoord “wat je niet doodt, maakt je sterker.” Dat is in feite hormese.

Hormese is een biologisch fenomeen waarbij een lage dosis van een stressor (kou, hitte, lichaamsbeweging of bepaalde toxines) een adaptieve reactie te activeren die het organisme of de cel versterkt, waardoor de weerstand verbetert—ook al zouden hoge doses schadelijk zijn.

Thomas P. Seager, PhD, legt uit dat ons lichaam op stress reageert door aanpassen aan de stressfactoren waaraan ze zijn blootgesteld. Na verloop van tijd bouwt dit een betere stressrespons en grotere veerkracht op.

Hoe stress op natuurlijke wijze te verminderen

Er zijn twee welzijnsmaatregelen die werken als gecontroleerde doses stress, wat helpt om het algehele stressniveau te verlagen:

Koud dompelen

Onderdompeling in zeer koud water brengt het lichaam in een “bedreigende” situatie. Dit activeert de vecht-of-vluchtrespons en de afgifte van cortisol en adrenaline.

Als we echter een stressmeter bij ons hadden, zouden we zien dat de stress na een paar minuten begint te dalen. Waarom?

Twee redenen:

1. Kou stimuleert de nervus vagus, verschuift het lichaam van een stressreactie (sympathisch) naar een ontspanningsreactie (parasympathisch).

2. Naarmate de lichaamstemperatuur daalt, endorfines en dopamine worden vrijgegeven, wat een gevoel van welzijn genereert.

Koud dompelen vermindert stress op het moment zelf, maar ook op de lange termijn. Ondanks het ongemak in koud water stappen is een vorm van training. Door dit herhaaldelijk te doen, leert het lichaam minder te reageren — zowel op kou als op stress in het algemeen. Dit is de adaptieve reactie die we eerder noemden.

Sauna

Gewoon 10 minuten sauna kan wonderen doen voor de mentale gezondheid:

• Een mindfulnessruimte — de omhullende warmte werkt als een zintuiglijke reset

• De afgifte van endorfine en verhoogde bloedcirculatie bevorderen ontspanning en vermindert stress

• Warmte helpt ontspan spieren en verlicht fysieke spanning

• Beter slapen — meer rust, meer energie, beter humeur, minder stress

Beide hulpmiddelen kunnen zeer gunstig zijn voor het welzijn. Ze kunnen echter ook belastend zijn voor bepaalde mensen. Als je hartproblemen, neurologische aandoeningen, een medische aandoening hebt of twijfelt of je deze methoden kunt toepassen, raadpleeg eerst je arts.

Andere tips om stress te verminderen

• Wacht twee uur na het wakker worden voordat je koffie drinkt. Je lichaam produceert van nature cortisol in de ochtend. Het drinken van cafeïne tijdens deze piek kan stress verhogen en de effectiviteit van cafeïne verminderen.

• Beweging. Je hebt het al honderd keer gehoord, maar bewegen is essentieel voor een goede mentale gezondheid. Het zorgt voor de afgifte van endorfine, dopamine en serotonine — de “gelukshormonen.”

• Natuurlijke supplementen. Naked Lunch raadt kruiden aan zoals citroenmelisse, lavendel en roos, en adaptogene paddenstoelen zoals reishi om stress te reguleren en angst te verminderen.

• Fysiologische zucht. Neem twee keer een inademing door de neus — eerst lang en diep, daarna kort en scherp. Adem langzaam uit door de mond. Dit activeert de nervus vagus en kalmeert het lichaam vrijwel direct.

(*) Disclaimer: Dit artikel bevat inzichten van verschillende professionals en bronnen, maar is geen medisch advies en mag niet als zodanig worden beschouwd. Raadpleeg je arts voordat je bewust koude-exposure, saunatherapie of een andere wellnesspraktijk toepast.

Bij Alfa Humans bieden we Sauna On The Go en verschillende Ice Bath modellen zodat je gemakkelijk en wanneer je maar wilt thuis kunt genieten van sauna en koud dompelen.